Աստված-մարդ հիմնախնդիրն ըստ Թագորի և Նարեկացու

tagor1

Մայիսի 7-ին ծնվել է հնդիկ բանաստեղծ, արձակագիր, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Ռաբինդրանաթ Թագորը: Իմ Թագորը…

Խոստովանում եմ՝ Թագորն այն քիչ գրողներից է, ում ազդեցության ոլորտից դուրս գալու համար ժամանակին ինձնից ջանքեր են պահանջվել: Մինչև հիմա հիշում եմ մեր առաջին հանդիպումը: Երբ առաջին անգամ մուտք գործեցի Թագորի աշխարհ` անսպասելիությունից անակնկալի եկա: Թագորի՝  հինդուիստական գրականությանը հատուկ խորքային մտածողության մեջ մի բան կա, որն ավելին է, քան իմաստությունը, ավելին է, քան միտքն ու բանականությունը, ավելին է, քան մաքրությունն ու գեղեցկությունը…

Թագորը ինձ համար եղել և մնում է բացառիկ և անգերազանցելի: Հայ գրականության մեջ, ըստ իս, բացառիկ և անգերազանցելի են երկու գործ՝  Գրիգոր Նարեկացի «Մատյան Ողբերգության» և «Սասնա ծռեր»: Երկուսն էլ հանճարեղ են, երկուսն էլ գլուխգործոցներ են: Երկուսին էլ, եթե մեկ բառով բնորոշելու լինեմ, ասելու եմ՝ Բացահայտում:

Եվ. եթե Նարեկացու «Մատյանը» մարդ-Աստված կապն է բացահայտում, ապա «Սասնա ծռերը»՝  ժողովուրդ-աշխարհ կապը: Չեմ կարծում, Նարեկացու մոտ պատահականություն է «հայ» բառի բացակայությունը, նրա գործը զերծ է ազգային ինչ-ինչ տարրեր ունենալուց: Նա միայն մեկ անգամ է Արարատի անունը հիշատակում, այն էլ իր մեղքերի չափը ցույց տալու համար: Միով բանիվ՝ Նարեկացու «Մատյանը» վերազգային, վերերկրային, վերմարդկային ստեղծագործություն է՝  հոգևոր մի մատյան, որը  ստեղծվել է «վարդապետության, հանդիմանության, ուղղելու եւ արդարություն խրատելու համար, որպեսզի կատարյալ լինի Աստծո մարդը՝  ամրացած բոլոր բարի գործերի համար»:

Դե, քանի որ ժամանակն այսօր կորոնավիրուսյան է և միանգամայն բավարար, կարելի է որոշակի խմբագրումներով շարունակել Նարեկացի-Թագոր-Օշո-Նարեկացի նյութի՝  տարիներ առաջ կիսատ թողած զրույցը:

Խոսքը մասնավորապես վերաբերում է նրանց արծարծած` Աստված-մարդ փոխհարաբերությունների խնդրին: Ու, որքան էլ Նարեկացին ասի՝ «Եւ որքան մարթ է զմարդն Աստուծոյ` Աստուծոյ նմանեցուցանել» կամ «Կարող ենք նույնիսկ մենք Աստված լինել շնորհներով ու ձիրքերով ընտիր», միևնույն է, քննելով մարդու և Աստծո փոխհարաբերությունների հարցը՝  հստակ սահմանագծում է մարդու և Աստծո տեղն ու դերակատարումը: Այս թեման համաշխարհային գրականության մեջ հաջողությամբ զարգացրել է նաև Ռաբինդրանաթ Թագորը: Նա վերևներից Աստծոն իջեցրել է, բերել-դրել մարդու մեջ: Բայց…

Աստված ուզում է տաճարն իր տեսնել

Կառուցված սիրուց ու կարեկցանքից,

Իսկ մարդիկ, ահա, խոնարհվում Աստծուն,

Քարով են շարում պատերը վանքի:

«Ես չեմ ուզում լինել հավատացյալ, ես ուզում եմ լինել բանիմաց: Ես չեմ ուզում լինել գիտակ, ես ուզում եմ բավականաչափ անմեղ լինել, որպեսզի էութենականությունը իմ առաջ բացի իր գաղտնիքները: Ես չեմ ուզում, որ իմ առաջ խոնարհվեն ինչպես սրբի»:

20-րդ դարում քիչ, շատ քիչ մարդիկ կգտնվեն, ում կենդանության օրոք կվերաբերեն իբրև սրբի: Այդ քիչ մարդկանցից մեկը, անկասկած, Ռաբինդրանաթ Թագորն էր: Բայց նա հրաժարվեց, որ իրեն սուրբ ճանաչեն: Նա ասաց. «Ես միայն մի ցանկություն ունեմ. որպեսզի ինձ հիշեն որպես երգեր կատարողի, որպես պարողի, որպես պոետի, ով իր բոլոր ուժերը, իր կյանքի բոլոր գույները տվեց խորհրդավոր աստվածայինի էութենականությանը: Ես չեմ ուզում, որ իմ առաջ խոնարհվեն, ես դա ստորացուցիչ եմ համարում…դա տգեղ է, հակամարդկային և բացարձակապես անկյանք: Յուրաքանչյուր մարդու մեջ կա Աստված, յուրաքանչյուր ամպ, յուրաքանչյուր ծառ, յուրաքանչյուր օվկիանոս լի է բարեպաշտությամբ, ասացեք խնդրեմ՝  ով ում պետք է երկրպագի…»:

Օշո Ռաջնիշը փորձում է մեկ քայլ առաջ գնալ: Եթե Ռաբինդրանաթ Թագորի կենսափիլիսոփայության մեջ յուրաքանչյուր մարդու մեջ Աստված կա, ապա Օշոն հայտարարում է. «Մարդը ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ Աստված»:

Հարցադրումը, ըստ էության, դավանաբանական է, ուստի և՝  պատասխանը միանգամայն հստակ կհնչի. «Մարդը չի կարող Աստված լինել»:

Այո՛, մարդը ինքնազարգացման շնորհիվ կարող է հասնել Աստծո փեշերին, ավելին՝ մարդը կարող է ընկերություն և բարեկամություն անել Աստծո հետ, նույնիսկ կարող է մասնակից դառնալ Աստծո գործերին, ասել է թե՝ Մարդը իր ձիրքերով կարող է մոտենալ աստվածայինին, բայց սա չի նշանակում, որ Մարդը կարող է Աստված դառնալ:

Դառնանք Նարեկացուն.

Ուստի հառնիր, տեր, որպեսզի հանկարծ աջն հողեղենի
Չզորավորվի քոնի համեմատ,
Ջանքերը մարդկանց չհավասարվեն
Քո աստվածային ողորմության հետ:
Առողջ անդամներ ունեցող մարդիկ
Կարիք չեն զգում բնավ բուժվելու,
Ոչ էլ տեսնողներն՝  անհրաժեշտություն առաջնորդների.
Ընչաշատները չեն հածում երբեք
Լիացածների դռների առաջ,
Ու չեն սպասում հղփացածները ամեն բարիքով՝
Թափթփուկներին սեղանի հացի.
Ծարքով սրբերը կարիք չեն զգում ողորմածության.
Արդ, գթա դու ինձ, ողորմիր, բարձրյալ երկնավոր հզոր,
Ինձ՝  վարանյալիս ամենատխուր…
Խոսքը փոխանցենք Թագորին. «Թե ինքդ քեզանից մի գլուխ բարձրանաս,

Խոնարհիր գլուխդ քո առաջ, որ ուրիշ չդառնաս»:

Թագորը, Հարվարդի համալսարանում «Չարի հիմնախանդիրը» հրապարակային դասախոսության ընթացքում, առավել քան պարզ ու մատչելի սահմանում է մարդու հոգևորի սկիզբը. «Երբ ընդլայնվում են մարդու պատկերացումները իր ճշմարիտ էության մասին, երբ նա գիտակցում է, որ նշանակալիորեն գերազանցում է ինքն իրեն, քան իրեն տեսնում է շրջապատն այսօր, նա սկսում է զգալ իր հոգևոր բնույթը»:

Այդ դեպքում հարց է առաջանում` ի՞նչու պիտի Մարդը ձգվի առ Աստված:

Պատասխանը, առավել քան, հնչում է միանշանակ` որպեսզի մարդը կատարյալ լինի:

Մարդը դեպի Աստված է ձգվում ոչ թե նրան գտնելու համար, որքան էլ տարօրինակ հնչի, բայց մարդը դրա կարիքը չունի: Մարդը Աստծո մեջ է, իսկ Աստված` մարդու մեջ: Փնտրել-գտնելու կարիք չկա ու չի էլ կարող լինել: Նարեկացին համարում է, որ մարդու ձգտումն առ Աստված «դեպի տուն» ձգտումն է: Ի դեպ, Նարեկացին հենց էդպես էլ ասում է` «Աստծո մարդը»: «Որպեսզի կատարյալ լինի Աստծո մարդը՝ ամրացած բոլոր բարի գործերի համար»:

Եվ, եթե մարդը ոչ թե փնտրում-գտնում է, այլ ձգտում-հասնում է Աստծուն, ուրեմն՝ նա արդեն տա՞նն է: Նա արդեն տա՛նն է…

Իսկ Թագորը կասի այսպես. «Երբ քեզ հարմար է, Տե՛ր, լուռ արի և նստիր այստեղ…»:

Եվ վերջում՝ «Մարդու անհատականությունը ամենևին էլ միայն իրեն պատկանող բարձրագույն ճշմարտությունը չէ, մարդու մեջ կա ինչ-որ բան, որ ընդհանուր է բոլորի համար»: Ռաբինդրանաթ Թագոր

Միշտ Ձեր` Նունե Մովսիսյան

Կարող եք ծանոթանալ նաև՝  «Ռաբինդրանաթ Թագոր» կայքէջին

Об авторе Նունե Ռուբիկի Մովսիսյան

Բարև, բարեկամ: :)
Запись опубликована в рубрике Թարգմանություններ с метками . Добавьте в закладки постоянную ссылку.

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s