Ծուռ նստենք, շիտակ խոսենք 4

Map2

Հայաստան-Ադրբեջան․ սահմանային վեճեր և տարածքային հավակնություններ

Աչքիս էլի պիտի ծուռ նստենք՝ շիտակ խոսենք։ Այս անգամ խոսելու ենք Հայաստանի սահմաններից։ Մենք ոնց որ տեղը չենք բերում հա՞, որ պարտվել ենք։ Ոնց որ չենք ուզում հա՞ ընդունել, որ սահմանները, գրված-չգրված բոլոր օրենքներով, միշտ էլ գծել-գծում է հաղթողը։ Եթե մտահան ենք արել, ապա հիշեցնեմ՝ 26 տարի առաջ էլ մենք ենք հաղթողի դիրքերից գծել Հայաստանի սահմանը։ Հա՛, հենց էդպես՝ մեր դիրքերը վերցրել ենք ու ինչքան կարողացել ենք սիրուն տարել ենք առաջ։ Մենք հարցրե՞լ  ենք՝ ադրբեջանցիներին դուր եկե՞լ է մեր արածը կամ հայերիս կողքին սահմանամերձ ապրելը։ Չեմ կարծում՝  դուր եկած լինի, բայց, դե՛, իրենց ո՞վ էլ հարցրել է որ։ Հաղթողը մենք ենք եղել և սահմանները տեղաշարժել ենք այնպես, ինչպես մեզ է հարմար եղել։

Պարզվում է՝ Հայսատան-Ադրբեջան սահմանագծում-սահմանազատումը էն գլխից էլ կռվով է եղել։ Երկու անհաշտ հարևանների՝  Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև գոյություն ունեցող սահմանային վեճերն ու տարածքային հավակնությունները ոչ միայն նոր չեն, այլև տասնամյակների վաղեմություն ունեն։ Դրանք սկիզբ են առել դեռևս 1918թ․-ին, երբ երկու հարևանները հռչակեցին իրենց անկախությունը: Արտգործնախարար Ալեքսանդր Խատիսյանը գրում է, որ երբ ադրբեջանական պատվիրակությունը բացեց իր քարտեզը, պարզվեց, որ հայկական գավառների մեծ մասը պետք է Ադրբեջանի մաս կազմեր: Նույն կերպ, երբ հայկական պատվիրակությունն է բացում քարտեզը, ադրբեջանցիները տեսնում են, որ հայերը հավակնում են Ելիզավետպոլի (Գյանջա-Գանձակ) նահանգի մեծ մասին:

1919-ին Փարիզի Խաղաղության խորհրդաժողովում, առկա սահմանային վեճերը լուծելու նպատակով, Հայաստանն ու Ադրբեջանը ներկայացնում են իրենց քարտեզները։ Ներկայացված քարտեզում Ադրբեջանը հավակնում էր Զանգեզուրին, Նախիջևանին, Կարսին, Տավուշին, Սևանի արևելյան ափին և այլ տարածքների: Հայաստանի տարածքային հավակնությունները ևս անզուսպ էին և, ըստ էության, չէին համապատասխանում այն ներուժին, որ այդ ժամանակ ուներ Հայաստանը:

1920-ին և հետագայում, Ադրբեջանի ու Հայաստանի սահմանների հարցը, որոշակի տարածքային փոխանակումներ կատարելով, փորձել է լուծել Մոսկվան: Հայաստանի և Ադրբեջանի, Հայաստանի և Վրաստանի միջև խորհրդային տարիներին տարածքային փոխանակումներ եղել են բազմիցս, հատկապես 1922-1936 թվականներին։

Ներկայացնենք մի քանի այդպիսի փոխանակումներ: Մեղրիի շրջանի թաթաբնակ (հետագայում ադրբեջանական դարձած) Նյուվադի, այսօր՝ Նռնաձոր գյուղը միայն 1928 թվականին է միացվել Խորհրդային Հայաստանին, իսկ մինչ այդ եղել է Խորհրդային Ադրբեջանի կազմում։ Նախիջևանի մի քանի սահմանային հայկական գյուղեր միացվել են Վայքին (նախկինում՝ Ազիզբեկովի շրջան)։ Վարդենիսի և Ջերմուկի միջև գտնվող Ալ լճերը Հայաստանի կազմում էին, այլ ոչ թե Քելբաջարի։

1932-ին Երևանում հրատարակված քարտեզում, Արծվաշեն գյուղը (Բաշքյոյ-Բաշքենդ) պատկանում էր Խորհրդային Ադրբեջանի Գետաբեկի շրջանին, որը հետագայում դարձավ Արծվաշեն և մաս կազմեց Խորհրդային Հայաստանի Կրասնոսելսկի շրջանին։ Այդ անկլավը ադրբեջանական զինուժին անցավ 1992 թվականի օգոստոսին:

1932 թվականի քարտեզը ուշագրավ է նաև նրանով, որ այսօր Վրաստանի Քվեմո Քարթլիի երկրամասի հայկական և հայաբնակ Բրդաձոր, Չանախչի և Աղքյորփի գյուղերը պատկանում են Խորհրդային Հայաստանի Ալավերդու շրջանին: Այսօր այդ գյուղերը գտնվում են հայ-վրացական հենց սահմանագլխին՝ Վրաստանի կազմում:

Իսկ այսօր իրականությունն այն է, որ Ադրբեջանը հաղթել է այս պատերազմում և վերականգնում է իր՝ միջազգայնորեն ճանաչված տարածքային ամբողջականությունը։ Եվ ուզենք, թե չուզենք, վերադարձ է կատարվելու Խորհրդային Հայաստանի պետական սահմաններին՝ սահմանազատման համար հիմք ընդունելով 1928-29թթ քարտեզները։ Իսկ քարտեզները, ինչպես պատմությունը, ժամանակի ընթացքում սիրում են խախտվել՝  փոխվել-փոփոխվել։ Ոչինչ մշտական չէ, առավել ևս՝ սահմանները։ Չես իմանա՝ վաղը, մյուս օրը ինչ տեսք կունենան այդ սահմանները։ Ինչպես ասում են՝  կապրենք, կտեսնենք։

Նունե Մովսիսյան

Քարտեզը և տեղեկությունները՝  civilnet-ից

Ցանկության դեպքում՝ կարող եք ծանոթանալ նաև

Ծուռ նստենք, շիտակ խոսենք 3

Ծուռ նստենք, շիտակ խոսենք 2

Ծուռ նստենք, շիտակ խոսենք 1

Об авторе Նունե Ռուբիկի Մովսիսյան

Բարև, բարեկամ: :)
Запись опубликована в рубрике Մեդիագզրոցներ. Добавьте в закладки постоянную ссылку.

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s