Վարդեւորը հասել ա. խաչբուռ

Ըստ « Բառգիրք հայերէն լեզուի» (Անդրանիկ Վրդ. Կռանեան, Պէյրութ) խաչբուռը խաչաձև փունջ է` կազմված ցորենի հասկերից:

Վարդավառին մարդիկ հացահատիկի հասկեր էին հավաքում դաշտերից և տանում եկեղեցի` օրհնելու, որպեսզի դաշտերը պահպանեն կարկուտից ու մորեխներից, խնդրելով. «Աստվածպարզերես պահե մեզ Վարդավառի տաք ու շոգեն…»։

Հայերի մեջ հրաշալի ավանդություն կար խաչբուռի հետ կապված: Հայ գյուղացին հավատում էր, որ ցորենի ու գարու արտերի մեջ ապրում էր Արտի Ոգին, ով հսկում էր արտն ու բարիքը:

Հնձվորները արտերում հունձը սկսելուց առաջ կամ վերջացնելուց հետո ցորենի հասկերից հատուկ վարպետությամբ հյուսված փնջեր` «խաչբուռներ» էին պատրաստում և նվիրում իրենց արտատերերին:

Ու, երբ գալիս էր արտը նորից ցանելու ժամանակը, հայը իջեցնում էր խաչբուռը պատից, ձեռքով փշրում, խառնում սերմացու ցորենին` Արտի Ոգուն նորից վերադարձնելով արտին:

Խաչբուռը կամ խաչփունջը, հյուսվել է ցորենի հասած արտից հնձած  առաջին փնջից և նվիրաբերվել աստվածներին, որպես գոհաբանություն՝ բերքի համար: Խաչբուռը հյուսվել է խաչի տեսքով, կապելով երկինքն ու երկիրը:

Ըստ մասնագետների,  այն բացարձակապես չի առնչվում Հիսուսի խաչափայտի հետ. հաճախ գործել են Նուրի աստվածուհու կերպարանքով, և վերջապես կենաց ծառի տեսքով ու գաղափարով: Քրիստոնեության ընդունումից հետո խաչբուռը նվիրվեց Անահիտին փոխարինող Աստվածածնին:

Աղջիկները հավաքում էին բազմագույն ծաղիկների փնջեր (հատկապես «վրթիվեր» դեղին ծաղիկի) և գիշերը գաղտնի նետում հարազատների կան հարևանների բակը: Ցորենի հասկից հյուսում էին գեղեցիկ փնջեր` խաչբուռեր: Հաջորդ օրը` բուն Վարդավառի առավոտյան սկսվում էր «ծաղկափայի» հավաքը. խաչ-փնջեր բաժանած աղջիկները տնետուն էին շրջում և իրենց նվիրաբերած ծաղկեփնջերի դիմաց ստանում զանազան անուշեղեններ, կաթնամթերք, ձու, և այլն, որոնցով իրենց աղջկական խնջույքներն էին կազմակերպում:

Հատուկ պատրաստություն էին տեսնում նաև նշանված աղջիկները: Խաչ-փնջերից նրանք «կսկարանք» էին պատրաստում և ընկերուհիների միջոցով ուղարկում նշանածի ընտանիքին: Նշանված աղջիկները մի ամանի մեջ ցորեն կամ գարի էին աճեցնում: Վարդավառի օրը ածիկի մեջ ամրացնում էին խաչաձև փայտ`«խնդում»,  որն էլ զարդարում էին մանր վարունգներով, խնձորներով ու վարդերով և շուրջը պարում:

Խաչ-փնջեր և խաչբուռ ստացած տանտիկինները, որպես օրվա գլխավոր զարդ ու խորհրդանիշ` դրանք դնում էին ցորենի կամ ալյուրի ամբարի վրա և պահում մինչև հաջորդ Վարդավառ:

Աղբյուրը`  Հրանուշ Խառատյան,  «Հայ ժողովրդական տոներ», Լուսիկ Ագուլեցի

Կարող եք ծանոթանալ նաև՝  Վարդևորը մոտ ա. խնդում

Ինչպես նաև՝  «Վարդավառ» մեդիափաթեթին

1

Դանիել Վարուժան, «Խաչբուռ»
Քեզ կը բերեմ, Մա՛յր, հունձքերուս նախընծան:
Զոհագործե՛ սեղանիդ վրա` ուր, դարե՜ր,
Փեթակներուս մեղրամոմերը դեղձան
Լույս ու արցունք են հոսեր:
Դո՛ւն, սուրբ պաշտպան հայրենական հողերուս`
Որոնց տըվիր անմահությունը դրախտի.
Ծիլը ծաղիկ ըրիր, հույսը` Արշալույս,
Որ խըրճիթիս կը ժըպտի:
Դո՛ւն, Խաչաբուռն այս, զոր իմ ձեռքով եմ հյուսեր,
Ընդունե՛, Մա՜յր: Բյուր հասկերուս մեջ ասոնք
Կը նազեին կույսերու պես շիկահեր,
Արևահե՛ղց և ատո՛ք:Գերանդիիս տակ, գըլուխնին դեռ ցողով,
Լուսնեն հնձված ճառագայթի պես` ինկա՜ն:
Ոչ մի արտույտ քանդեր է իր կըտուցով`
Անոնց շարքերը լըման:

Ես հյուսեցի զանոնք, գիսակ առ գիսակ,
Տալով խաչին ձևը Որդվույդ կարեվեր`
Որուն արյունն, ամեն Զատկի, սո՜ւրբ կըրակ,
Մեր ակոսներն են խըմեր:

Իր հույսերուս, իղձերուս հետ հյուսեցի:
Անոնց մեջ է հույզն արտին, հուրն արևուն,
Խոփին փայլակն ու թևիս թափն առնացի,
Պաղատանքն իմ թոռներուն:

Մա՛յր, Խաչաբուռն այս օրհնե՜. և տուր արտերուս
Ամառն` ոսկի, ինչպես գարունը` մարգրիտ.
Որքան ամբարքըս լի ըլլան` ջահեր լույս
Պիտի տան խորանիդ:

Ըրե այնպես` որ – նման հի՜ն օրերուն–
Երբ դաշտերե դաշտ ժուռ գալու դուն ելլես`
Փուշեր չըգա՜ն ոտքերուդ տակ` այլ սարսռուն
Կակաչներ` մեր սըրտին պես:

Реклама

Об авторе Նունե Մովսիսյան

Բարի գալուստ
Запись опубликована в рубрике Ծիսական տոնացույց с метками . Добавьте в закладки постоянную ссылку.

7 комментариев на «Վարդեւորը հասել ա. խաչբուռ»

  1. Уведомление: Վարդևորը մոտ ա. խնդում | Հայկական կակաչ (Papaver Armeniacum)

  2. Уведомление: «Վարդավառի ծեսը Կրտսեր դպրոցում» նախագիծ | Music Marine

  3. Уведомление: «Վարդավառի ծեսը Կրտսեր դպրոցում» նախագիծ | Music Marine

  4. Уведомление: «Վարդավառի ծես» նախագիծ | Music Marine

  5. Уведомление: «Վարդավառի ծեսը կրթահամալիրում» նախագիծ | Music Marine

  6. Уведомление: Նախագիծ. «Ազգային ծեսեր, Վարդավառ» | Music Marine

  7. Уведомление: Թամար Փանոսեան

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход / Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход / Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход / Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход / Изменить )

Connecting to %s