Բաշ-Ապարանի հերոսամարտ կամ տոնդ շնորհավոր, Հայաստան ջան

Բaparanաշ-Ապարանի ճակատամարտի մասին պատմում  էր հորական տատս՝  Արմանուշը: 1918 թ.-ին նա 14 տարեկան է եղել:

Փորձելու եմ հնարավորինս պատմել այնպես, ինչպես տատս էր պատմում` մշո բարբառով:

«Մայիս ամիսն էր: Իրիգուն էր, ճրագ վառեր ինք, ճժերով նստուկ ինք, մեկ էլ դուռ  տփին: Խերըս դուռ բացեց, դուրս էլավ, մարդոց խետ խոսաց»:

(Տատիս հայրը՝  մշեցի Ասլանանց Վարդանը, այդ տարիներին Ապարանի Ղարանլուղի (այժմ՝ Լուսագյուղ) ռեսն է (տանուտեր) եղել: Ու,  քանի որ Ղարանլուղը  Համամլուի (Սպիտակ) կողմից Ապարանին ավելի մոտ գյուղերից  է, բնականաբար, թուրքերի առաջխաղացման մասին լուրը հասցնում են նաև նրան):

«Խերըս չուրի լուս աչք չըկպուց, առավոտ չրաղվան խավքվան գեղի ու մի քանի մեզի անծանոթ մարդիկ, նստան մեր օդեն (մեծ սենյակ) ու սկսան բանցր ձեներով խոսալ»:

(Գյուղացիները ինչ էլ լինի, որոշում են կռվել, առջևում թուրքն է, բայց, ախր, հետևում էլ Էրիվանն (Երևան) է: Որոշումը կայացնելու հարցում վճռորոշ դեր են ունենում Եղեռնից փրկված ու գյուղում ապաստան գտած գաղթականները):

«Էդա գաղթականներ կայնան ու գեղացոց ասին.«Գուզեք գացեք, գուզեք չէ, գուզեք գռվեք, գուզեք չէ, մենք գըգռվինք, ինչ կորցուցելու էինք, արդեն կորցուցեր ինք: Մենք գռիվ ունինք թուրքի դեմ»:

«Խավքվան գեղի էրիկ մարդիկ, առան խանչալ ու հրացան, ով էլ չուներ փոցխ, եղան ու գերընդի (գերանդի) վերուց»:

(Գյուղի աշխարհազորայիններին, որպես ջոկատի հրամանատար,  առաջնորդում է Վարդան պապիկը: Որոշում են  նաև կանանց ու երեխաներին սարերով տեղափոխել ավելի ապահով վայրեր, սկսվում է գյուղի տեղահանումը):

«Երբ Հաջիբաղրա սարերով կէթինք, մեկ էլ մի ձիավոր տեսանք, վրեն մի խորոտ մարդ: Մեզի խետ էկող խանչալավոր մարդիկ ասին՝ չվախնաք, էդի Դրոն ի»:

Տատս պատմում էր, հետն էլ ամեն անգամ չէր մոռանում ասել. «Էտա Դրոն էմալ խորոտ էր, էմալ խորոտ էր, չուտիր, չխմիր, կայնիր ու նայիր»:

«Մենք խինգ-վեց օր մացինք մեր ծանոթի տուն: Չուրի լուս թոփեր (գնդացիրներ) կզարգին, թոզ ու դուման (փոշի) էր: Հետո եղանակ փոխվավ. շլոփա էր (կարկուտ, քամի ու անձրև): Ժամու (եկեղեցու) զանգեր չուրի լուս կզնգին, հա կզնգին: Անոթի ինք, լուս կլուսնար, կելնինք դաշտեր, բանջար կհավքինք, կուտինք, մեզի իդարա կենինք»:

Հետո լուր են առնում, որ հայերը հաղթանակ են տարել, ու իրենք շուտով վերադառնալու են:

«Մենք ուրխցանք, հետո խերըս էկավ,  ճժեր, պժերուն, կնգդիքին խավքեց, սելով (սայլ) առավ- տարավ մեր գեղ»:

Տոնդ շնորհավոր, Հայաստան ջան

Ամեն անգամ հպարտանում եմ Սարդարապատով ու Բաշ-Ապարանով, բայց, մեկ է, գլխումս չի տեղավորվում՝ ինչպես կարող էին մեր պապերը փոցխով, եղանով ու գերանդիով դուրս գալ թուրքական կանոնավոր բանակի դեմ ու …հաղթել:

Զարմանալու, չէ, ի՞նչ եմ ասում, ապշելու բան է, հրաշքի պես մի բան…

Հայաստան ջան,  քեզ էլի բան ունեմ ասելու. երբեք, երբեք, երբեք չդառնաս «զարգացած» պետությունների պես, ում փորը կուշտ  է, բայց հոգին ու սիրտը՝ դատարկ ու սառը:

Հեռո՜ւ մնա կեղծ ու թվացյալ արժեքներից, որոնք  ժամանակավոր են, մակերեսային, կենցաղային ու մարմնահագուրդ:

Քեզ մի՜ ծախիր Հուդայի պես, ինքդ քեզ, քո երկիրը մի դավաճանիր՝   հանուն մի փոր հացի ու բարեկեցիկ կյանքի:

Մի՜ գողացիր՝  ինքդ քեզ, քո երկիրը մի թալանիր,  մի՜ շնացիր՝  ինքդ քեզ, քո նմանին մի պղծիր, մի՜ սպանիր՝  ինքդ քեզ,  քո սիրտն ու հոգին մի տրորիր ու արևի տակ ապրող մարդու վրա ձեռք մի բարձրացրու:

Ու, եթե դու հաջողես այսպես անել,  Հայաստան ջան, ուրեմն  վերջապես  ձեռք կբերես ապրելու և  փրկվելու՝  երկար սպասված  իրավունք…

Սիրում եմ քեզ, Հայաստան ջան: Տոնդ  շնորհավոր, հարազատս:

Կարող եք ծանոթանալ նաև` Սարդարապատ կամ սրբազան պատերազմ

Սարդարապատը` ոգեղեն մատյան

Ազգային պետություն  ունենալու հավատով՝  Նունե Մովսիսյան

Реклама

Об авторе Նունե Մովսիսյան

Բարի գալուստ
Запись опубликована в рубрике Մեդիագզրոցներ с метками , . Добавьте в закладки постоянную ссылку.

10 комментариев на «Բաշ-Ապարանի հերոսամարտ կամ տոնդ շնորհավոր, Հայաստան ջան»

  1. Уведомление: Ապրիլքսանչորսյան մտորումներ | Հայկական կակաչ (Papaver Armeniacum)

  2. Уведомление: Ապրիլքսանչորսյան մտորումներ | Հայկական կակաչ (Papaver Armeniacum)

  3. Уведомление: Մովսես Սիլիկյանի կոչը | Հայկական կակաչ (Papaver Armeniacum)

  4. Уведомление: Մովսես Սիլիկյանի կոչը | Հայկական կակաչ (Papaver Armeniacum)

  5. Уведомление: Մովսես Սիլիկյանի կոչը | Հայկական կակաչ (Papaver Armeniacum)

  6. Уведомление: Սարդարապատը միայն ճակատամարտ չէր… | Հայկական կակաչ (Papaver Armeniacum)

  7. Уведомление: Մուշի իմ խորհրդանիշը` տատս | Հայկական կակաչ (Papaver Armeniacum)

  8. Уведомление: Սարդարապատը` ոգեղեն մատյան | Հայկական կակաչ (Papaver Armeniacum)

  9. Уведомление: Սարդարապատ կամ սրբազան պատերազմ | Հայկական կակաչ (Papaver Armeniacum)

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s